جدول ارزیابی وسیله ای برای تمرین آموخته ها

سريال طنز "ساختمان پزشكان" كه اين روزها از شبكه سه سيما پخش مي شود. داستان روانشناسي است كه در مطب و راديو و تلويزيون به ديگران مشاوره مي دهد و سعي دارد با ارائه راه حل مشكلات رفتاري مراجعين خود را حل نمايد اما خود وي در كوچكترين تعامل با ديگران دچار مشكلات فراواني است و هيچگونه تسلطي بر زندگي خانوادگي و كاري خود ندارد، مصداق بارز عامل بي عمل: كسي كه نمي خواهد ويا نمي تواند آموخته هاي خود را در زندگي روزمره بكار بگيرد.
   بسياري از مديران و فعالان كسب و كار نيز ممكن است دچار همين معضل باشند، آنها در دانشگاه ويا در دوره هاي آموزشي متعدد شركت ميكنند و بسياري چيزها مي آموزند اما در عمل از بكارگيري آنها عاجزند .
   واقعيت اين است كه تغيير در رفتار كار آساني نيست و شايد به همين دليل است كه موفقيت امر ديريابي است و عنقايي است كه شكار هر كس نمي شود. لازمه موفقيت يك فرد و يا يك سازمان در وهله اول يادگيري مستمر و مهم تر از آن بكارگيري آموخته ها در عمل و ايجاد تغييرات رفتاري است.
  كسي كه چيزي مي آموزد در آغازهر روز اين پرسش را بايد مد نظر قرار دهد كه آنچه را كه آموخته ام كي، كجا و چگونه مي توانم بكار گيرم و در پايان هر روز و يا هر فعاليت بايد به ارزيابي خود بنشيند كه آيا امروز و در اين كار دانش خود را بكار گرفته ام يا خير؟
   يكي از بهترين ابزارها براي بهبود مستمر فعاليتهاي روزمره بر اساس آموخته ها تهيه جدول ارزيابي نقاط قوت و ضعف خود درمورد هر فعاليت و يا هر ارتباطي است كه برقرار مي كنيم. اين ابزارشامل جدولي دو ستوني است كه يك ستون را به اعمال و رفتار درست خود اختصاص مي دهيم و ستون ديگر را به اعمال نيازمند بهبود.
   فرض كنيم شما كارشناس فروش شركت هستيد. شما مي توانيد پس از هر جلسه فروش رفتارها و گفتارهاي خود را از لحظه ديدار با مشتري تا لحظه آخر بياد آورده و آنها را موردارزيابي قرار دهيد: آيا نحوه سلام و احوالپرسي و دست دادن شما درست بود؟ آيا كارت خود را بلافاصله پيدا كرديد يا بدنبال آن گشتيد؟ آيا نحوه دادن كارت درست بود؟ آيا پروپوزال شما دقيق بود؟ آيا عكس ها و نمودارهاي لازم را در خود داشت؟ آيا مطالب بدرستي بيان شد؟آيا سوالاتي كه پرسيديد روشن و دقيق بود؟ آيا از طريق آنها توانستيد به نيازها و خواسته هاي مشتري پي ببريد؟ آيا توانستيد به ايراداتي كه مطرح شد پاسخ شايسته بدهيد؟و….
   در حقيقت شما آنچه را كه در سمينارها و دوره هاي آموزشي و يا مطالعه كتابهاي آموزش فروش آموخته ايد و يا حتي معلوماتي را كه در تجربيات قبلي خود بدست آورده ايد بعنوان شاخصي براي ارزيابي فعاليت فروش خود بكار مي گيريد. رفتارهاي صحيح در خور ستايش و تمجيد هستند و اعمال نيازمتد بهبود به شما ميگويد كه در نوبت بعد چه كارهايي را بايد به روش بهتري انجام بدهيد.
   حتي اگر جلسه فروش شما با موفقيت همراه بود و توانستيد قراردادي امضاء كنيد و محصول خود را بفروشيد باز هم نبايد از ارزيابي خود غافل شويد. شما در ارزيابي فعاليتهاي موفق نيز مي توانيد عوامل موفقيت خود را پيدا كنيد و احتمالا اشتباهاتي را هم كه ممكن بود كار دستتان بدهد شناسايي كنيد. اصولا دو ستوني بودن جدول ارزيابي و شناسايي فعاليتهايي كه خوب انجام شده اند به ما كمك مي كند تا فقط نيمه خالي ليوان را نبينيم و با بزرگ كردن اشتباهات دچار ياس و سرخوردگي نشويم.

درخت حافظه

در اوایل دهه هفتاد در تبلیغات موسسه تندخوانی نصرت با کلمه درخت حافظه آشنا شدم بعدها با خواندن کتاب روش مطالعه و یادگیری آقای نصرت و کتاب شگفتی های مغز آدمی  از تونی بوزان  با روش کشیدن درخت حافظه یا به تعبیر مبدع آن نقشه ذهنی Mind Mapping آشنا شدم .

پائیز سال ۷۲ بود که تصمیم گرفتم در کنکورسال بعد شرکت کنم و در رشته مدیریت ادامه تحصیل بدهم از آنجایی که شاغل بودم فرصت چندانی برای مطالعه نداشتم و مجبور بودم از کوچکترین فرصتها برای مطالعه استفاده کنم و این فرصتها حتی شامل اوقاتی که در سرویس ایاب و ذهاب می گذراندم و حتی هنگام غذا خوردن هم می شد لذا می دانستم که فرصت دوباره خوانی کتابها را ندارم و باید کتابها را به کوچکترین متن ممکن خلاصه کنم، بنابراین تصمیم گرفتم از روش کشیدن درخت حافظه برای مرور درسها کمک بگیرم کم کم با توجه به خصوصیات ذهنی خودم تغییراتی کوچکی هم در آن بوجود آوردم . در هر صورت این روش بسیار مفید افتاد بطوری که در کنکور رتبه۲۳۲ کشوری را  کسب کردم  و در اولین گزینه یعنی مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران پذیرفته شدم.

استفاده از درخت حافظه با توجه به کمبود وقتی که در طول تحصیل دانشگاهی نیز وجود داشت در آنجا هم به کارم آمد و دستیابی به رتبه اول مقاطع لیسانس  و فوق لیسانس در دانشگاههای تهران و تربیت مدرس تا حد زیادی مرهون استفاده از این روش بود.

البته من با نظر تونی بوزان که کارآیی درخت حافظه را به مکانیسم غیر خطی مغز نسبت میدهد چندان موافق نیستم. به نظر درخت حافظه وقتی کارآیی دارد که :

۱)مطالب متنی را که در حال مظالعه آن هستیم سازماندهی کرده و موضوعات اصلی و فرعی آن را مشخص کنیم

۲) به دسته بندی موضوعات بپردازیم یعنی دلایل یک ادعا را شمارش و طبقه بندی کنیم و یا انواع و اقسام یک موضوع را لیست کنیم.

۳) مثالها را با کلمات کلیدی در درخت حافظه جای بدهیم.

این کارها علاوه بر اینکه خود به یادگیری وبخاطر سپردن  مطلب کمک می کند سبب می شود که برخوردی فعال با موضوع داشته باشیم که درفهم متن بسیار موثر است .

درسالهای اخیر به چند برنامه کامپیوتری  برای کشیدن درخت حافظه برخورد کردم که در نوع خود جالب بودند ولی  اخیرا برنامه ای در این ارتباط پیدا کردم به نام Freemindکه رایگان است وضمن کاربری آسان امکان فارسی کردن فونتهای آن نیز وجود دارد. فکر میکنم این برنامه برای کسانی که به خواندن کتابهای الکترونیک علاقه دارند و همچنین برای کسانی که درختهای حافظه شسته رفته و تایپ شده می خواهند بسیار مفید است.

لینکهای مرتبط

نرم افزار freemind

درخت حافظه (نمونه ای خوب از درختهای حافظه مدنظر من)

کتاب Idea Mapping

نقشه ذهنی تونی بوزان روشی جهت شبیه سازی ساختار نرونهای عصبی مغز بر روی کاغذ